Impera
XƏBƏR LENTİ
10:42Məleykə Əsədova üç milyonluq villasını necə aldığını açıqladı10:35Ərdoğanın İdliblə bağlı qapalı İclası 6 saat çəkib10:33Hərbi blokun baş katibi Yerevanda Qarabağı müzakirə etdi21:58Kəmaləddin Heydərov Fərəc Quliyevin oğlunu işdən çıxardı21:56Azərbaycanda 177 nəfər koronavirusa görə xəstəxanaya aparıldı21:55AXCP sədrinin müşaviri həbs edilib14:31Nazirlik Azərbaycandan Gürcüstana keçən şəxsdə koronavirus aşkarlanması ilə bağlı məlumat yaydı14:28Əli Nağıyev: “Qorxu koronavirusdan daha təhlükəlidir” - Video13:55Ata Abdullayevlə "Ana harayı" abidəsinə ziyarət edənlər arasında gərginlik yaşanıb - VİDEO13:04“Neftçi”nin ABŞ-da yaşayan sabiq oyunçusu12:27Gənclər Fondu Xocalı qurbanlarını andı12:25Prezident koronavirusa görə karantinə alındı - Video12:23Baş nazirdən dərsliklərlə bağlı QƏRAR12:18Bakıda baş verən qəzanın görüntüləri - ANBAAN VİDEO22:32Meriya mitinqlə bağlı müraciətə cavab verdi22:30Azərbaycanda 3 nəfərin güllələnməsinin DƏHŞƏTLİ TƏFƏRRÜATI22:28Məşhur müğənni koronavirusa görə məhkəməyə getmədi22:19Ərdoğan Qarabağdan danışdı: “Nə ABŞ, nə də Rusiya bu işi həll edib”22:17Rus mediası Xocalıdan yazdı: Qızın sadəcə başı qalmışdı...22:11Təcili yardım maşını sıradan çıxdı - TRAKTORA QOŞDULAR - VİDEO22:04Bu gün koronavirusa görə Cəlilabadda xəstəxanaya 29 nəfər daxil olub - RƏSMİ MƏLUMAT22:03Azərbaycanlı neftçi vəfat etdi - FOTO21:59Hər müəllimdən ayda 10 manat yığılır? - Təhsil Nazirliyindən AÇIQLAMA21:57İlham Əliyev və xanımı Ayaz Mütəllibovla görüşdü - VİDEO21:54Baş Prokurorluqda YENİ TƏYİNAT - FOTO21:52Xocalını görən litvalı müxbir dəhşətli faktları açdı14:16XOCALI SOYQIRIMI - QAN YADDAŞIMIZ12:59Mirvari Fətəliyeva: “Hər gün ermənilərin gözündə mənə olan nifrəti görürəm” - MÜSAHİBƏ10:31Göyə dron qaldıran serfer dəhşətə gəldi: akulaların mühasirəsində üzürmüş – VİDEO10:29Nazirlik ağac kəsən şirkəti cərimələdi10:22Mehriban Əliyeva: “Xocalı soyqırımı bütün bəşəriyyətə və insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir”10:18Xocalı soyqırımından 28 il ötür15:50Ümidim yalnız Sizədir cənab Prezident!13:03Nazir: "Koronavirusa yoluxanların hamısı sağalıb"13:02“Hürriyet”: “Ərdoğan və İlham Əliyev koronavirusla bağlı müzakirə aparacaq”13:00Bakı Bulvarında qorxunc hadisə - AXTARIŞLAR BAŞLADI12:54Ölümcül virus bütün Avropaya yayıla bilər12:21Bu ərazidə işıq olmayacaq12:12Keçmiş deputat oğlunun məhkəməsi başlayır12:06Koronavirus Vahid Ələkbərovun şirkətinin səhmlərinin düşməsinə səbəb oldu10:48Türkiyə və Britaniyanın müdafiə nazirləri İdlibdəki vəziyyəti müzakirə ediblər10:46Bu gün ilk çərşənbədir10:44Bu gün 20 seçki məntəqəsinin nəticələri ləğv edilib - SİYAHI22:06İrandan Azərbaycana gələn daha iki nəfər xəstəxanaya yerləşdirildi22:02Həbs edilən məmur icra başçısının əleyhinə ifadə verib14:34Ermənilərin diversiya cəhdinin qarşısı alınarkən bir hərbçimiz şəhid olub13:43Kriminal avtoriteti güllələyən şəxs "dəlixana"ya göndərildi - QƏRAR13:42Malayziyanın 94 yaşlı Baş Naziri istefa verib12:31Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi koronavirusdan DANIŞDI12:30İran Türkiyənin koronavirusla bağlı təklifini qəbul etməyib12:29SON DƏQİQƏ - Bakıda 16 mərtəbəli yaşayış binası yanır10:35Koronavirus barədə səs yazısı ilə bağlı açıqlama - RƏSMİ10:31Ermənistan ordusu atəşkəs rejimini 24 dəfə pozub10:29Məşhur müğənni Nəzakət Məmmədova niyə öldürülüb? — VİDEO10:27Koronavirusla mübarizəyə silahlı qüvvələr də cəlb ediləcək10:24Alman nəşri Xocalıdan yazdı22:10Azərbaycanın alacağı hərbi təyyarə bu üstünlüklərə malikdir - ARAŞDIRMA21:45Prezidenti saymayan icra başçılarını DTX aparır: Sırada kim var?21:41Oqtay Gülalıyevdən son xəbər21:40Azərbaycan millisinə yeni baş məşqçi təyin olundu21:24MSK “Ölüf, ölüf, derəm saa... Qavır daşı da var” videosunu müzakirəyə çıxardı21:15I sinfə qəbul qaydaları açıqlandı - VALİDEYNLƏRİN DİQQƏTİNƏ!13:14Tək yaşayan qadının evinə basqın edib boyunbağısını apardılar - LƏNKƏRANDA13:11Qayınata toy günü kürəkənini öldürüb12:29Novruz bayramında neçə gün evdə qalacağıq?12:25Koronavirus Azərbaycan sərhədlərinə çatır– Qorunmaq üçün nələr almalısız? – SİYAHI12:2140 yaşlı kişi qızının sinif yoldaşını dağa aparıb... – Azərbaycanda şok olay10:36Azərbaycan Avropada 6-cı, dünya isə 10-cu yeri tutur10:35Ermənistan ordusu atəşkəs rejimini 29 dəfə pozub10:34Daha bir icra başçısı hədəfdə - Bu gün həbs olunan İsmayılovun qaynıdır10:32Çində koronavirusdan ölənlərin sayı artmaqda davam edir10:31SOCAR və “Snam” arasında saziş imzalandı17:10Fevralın 21-nə olan hava proqnozu17:09DTX icra başçısını rüşvət alarkən HƏBS ETDİ - YENİLƏNİR13:27Gülər Əhmədovanın oğlunun silahla görüntüsü yayıldı - FOTO13:15Xəstə beyin əməliyyatı zamanı skripka çaldı - Video13:12Azərbaycan Ordusunun bir müddət əvvəl itkin düşmüş əsgərinin meyiti neytral ərazidən götürüldü - FOTO13:09Heydər Əsədovun külli miqdarda əskiyi üzə çıxdı: "Prokurorluğa müraciət etdim..."13:07Türklərin olduğu kafeyə silahlı hücum olub, ölülənlər və yaralılar var10:4910 yaşlı uşaq sosial şəbəkələrdə gündəm oldu - 5 ayda 250 kitab - VİDEO10:47Ermənilər azərbaycanlılardan üzr istədi10:46Fransa polisi keçmiş rektor Elşad Abdullayevin işini araşdırır10:44Nardaran camaatından Aygün Muradxanlıya cavab - VİDEO10:42Moskvada azərbaycanlılarla ermənilər arasında kütləvi dava baş verdi15:29Təhsil Şöbəsinin qarşısında keçirilən etiraz aksiyasına açıqlama15:25Xəstəxanalarda ödənişlər kart vasitəsilə aparılacaq14:19Qonşusunu güllələyənin cinayət işini məhkəmə araşdırır14:16“Sədərək”dəki yanğında polisdən BÖYÜK FƏDAKARLIQ - VİDEO14:15Seçkini saxtalaşdıranların cəzası açıqlandı13:23Ata deputat, övlad məmur - ADLAR13:19General: "İlham Əliyevin Münhendə qətiyyətli çıxışı düşmənə müharibə mesajı verdi"12:53İNANILMAZ: Alimlər ömrü uzadan QİDANI tapdılar - Müntəzəm qəbul etdikdə... - VİDEO12:48Ombudsman Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yaydı10:33Prezident parkinqlərdən danışdı10:30ABŞ Hindistan və Çini Venesuela neftindən imtina etməyə çağırıb22:19Dizaynerin saxlanılması ilə bağlı RƏSMİ AÇIQLAMA22:17“Reuters”: AKP-də kütləvi istefalar başlayacaq22:01Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsinin rəisinə yeni müavin təyin edildi - YENİLƏNİB21:59MSK daha 6 məntəqənin nəticələrini etibarsız saydı - YENİLƏNİB21:43SOCAR-dan azərbaycanlıları işlədib pulun verməyən Kanada şirkəti ilə bağlı AÇIQLAMA
BÜTÜN XƏBƏRLƏR

Şopenhauer: “Xoşbəxtliyi özünüzdə tapmaq çox çətindir, başqa bir yerdə isə mümkün deyil”

13 Şub 2020, 11:23   
Şopenhauer: “Xoşbəxtliyi özünüzdə tapmaq çox çətindir, başqa bir yerdə isə mümkün deyil”
Filosof Artur Şopenhauer alman fəlsəfəsinin ilk simalarından biridir. Dünyanın anlaşılmaz, cəfəng prinsiplər üzərində qurulduğunu deyərək, diqqətləri öz üzərinə çəkib. Habelə Fridrix Nitsşenin ilk düşüncə müəllimidir.
Alman filosof Artur Şopenhauer haqda yazını təqdim edirik.

Həyatı bir iztirab kimi qəbul edən filosofun yaşadıqları fəlsəfəsinə təsir etmişdi. Atası tacir Henrix Floris, anası ədəbiyyatçı Henritta Troznerdir. Atası onu gələcək varisi kimi görür, bu məqsədlə səyahətlərə onu da aparırdı. Ticarət məktəbinə gedən Artur 1805-ci ildə bu sahədə işə başlayır, lakin həmin il atasının ölümü həyatını kökündən dəyişir. Anası ticarəti buraxıb elm dünyasına yönəlməsini istəyir. Ticarətlə arası o qədər də yaxşı olmayan Artur məktəbdə təhsil almağa başlayır. Lakin müəllimini sərt tənqid etdiyi üçün ordan ayrılır. Universitetə Tibb fakültəsinə daxil olur. Yena Universitetində fəlsəfə üzrə doktorantura dərəcəsi alır.

Hegelə dedikləri

Anasının açdığı iclas salonunda dövrünün bir çox filosof və ədəbiyyat adamları ilə fikir mübadiləsi aparır. İohan Volfqanq Göte də bunlardan biri idi. O illərdə Şərq elmi ilə maraqlanır, habelə Şərq mistikası və panteizmini araşdırır, Nyutonu tənqid edir. Berlin Universitetində dərs verməyə başlayır. Eyni fakültədə müəllim olan Hegel haqda bunları deyir:

“Əsərlərinin dörddə üçü saf cəfəngiyyatdır, dörddə biri də paradoks”.

Dərs saatlarını Hegellə eyni vaxta salır, tələbələrin iki seçimdən biri kimi ona üstünlük verəcəyini düşünür, amma yanılır. Dərslərə kimsənin qatılmadığını gördükdən sonra səyahətə çıxır, tərcüməçilik və redaktorluq etməyə çalışır. Nəşriyyatlar maraq göstərməməsinə baxmayaraq, öz düşüncələrini və əlyazmalarını, habelə özünü dəstəkləyən hər kəsi, olayı qeydə alıb saxlayır.

“Alman fəlsəfəsində bütləri qırdı”, kimi ifadələrlə ara-sıra təriflər də alırdı. Amma həyatının son illərində məşhur bir filosof idi. Özünün də dediyi kimi, insan düşmənidir, yeganə dostu da köpəyidir.

Şopenhauer heç nəyə inanmayan şübhəçi biri idi. İçində yaşadığı mühitin ona pislik edəcəyini düşünürdü.

“Xoşbəxt olmaq asan deyil, bunu özünüzdə tapmaq çox çətindir, başqa bir yerdə tapmaq isə mümkün deyil”.

Şopenhauer səs-küy və gurultuya nifrət edirdi. Ona görə, insanların əksəriyyəti alçaldılmağa layiqdir. Buna görə insanlardan uzaq dayanır, eqoist bir həyat yaşayırdı. Başqalarına fəlsəfə dünyasından əl çəkməyi, təbii itki və şüuraltından uzaqlaşmağı tövsiyə edirdi.

“Yaxşılıq, dinlərdə olduğu kimi fəlsəfədə də, həqiqətlərin yerini tutmuş fundamental bir aldanmadır”.

Şopenhauer demək olar, yeni buddist düşüncə və əzablı bir həyatı dəstəkləyirdi. Yaşamaq forması məsələsində onu tənqid edənlərə “Bir əxlaqçının sadəcə özünün sahib olduğu xüsusiyyətləri örnək göstərməsi axmaqlıqdır”, demişdi.

“Bir əxlaqi duyğunu müzakirə edək - təməlləri olmayan, sadəcə nəsihət kimi qulaqlarımızı doldurduğu üçün mövcud olan. Bax, belə bir duyğunun təsirinin diqqətəlayiq olmasını gözləməməliyik”.

Şopenhauer dünyanı səfalət və iztirab dolu bir yer kimi görürdü. İçində yaşanılan dünyanın ən pis dünya olduğu fikrində idi.

“İnsanın mövcudluğu bir xəta olmalıdır. İnsanın mövcudluğu ilə bağlı bunları demək olar, bu gün pisdir, sabah da pis olacaq, ən pisi olana qədər davam edəcək”.

Şopenhauer səlahiyyətlərdən maraqlar üçün istifadə edilməsinə etiraz edirdi. Xristian əxlaqını, kilsənin maraqlarını qoruyan mövqeyi rədd edirdi.

“Məlumdur ki, kimsə insanın ciddi şəkildə fəlsəfəyə yaxınlaşa biləcəyini ağlından keçirməyib, xüsusən də filosoflar; Xristianlığa papadan daha az inanan kimsənin olmadığı kimi”.

Şopenhauer həyatın bir məqsədinin olduğunu və bu məqsəd çərçivəsində inkişaf etdiyi fikrini axmaqlıq hesab edirdi.

“Ən böyük müdriklik bu andan zövq almağı həyatın məqsədinə çevirməkdir, çünki yeganə həqiqət budur, qalan hər şey düşüncə oyunudur. Amma bunun ən böyük axmaqlığımız olduğunu da deyə bilərik, çünki yalnız qısa bir müddət üçün mövcud olan, bir yuxu kimi yoxa çıxan içində olduğumuz bu an heç vaxt ciddi bir səyə dəyməz”.

Şopenhauerə görə, dünya illüziyadır, onun arxasında mütləq dəyişməz, sonsuz və sərhədsiz istəklər var.

“Çox bədbəxt olmamağın ən etibarlı yolu, çox xoşbəxt olmağı arzulamamaqdır”.

Məyusluqlarla dolu həyat…

“Ən böyük zövqümüz təqdir edilməkdir, amma səbəb nədirsə, bizi təqdir edənlər təqdirlərini bildirməkdə o qədər də həvəsli deyillər. Demək, ən xoşbəxt insan hansı yolla olur-olsun öz-özünü qəlbən təqdir etməyi bacara biləndir”.

Həzz və ehtirasların köləsi…

“Özümüzə kifayət etmək, qısacası özümüz olmaq, şübhəsiz xoşbəxtliyimiz üçün ən yararlı xüsusiyyət deməkdir”.

Şopenhauerə görə, mövcud dünya bir nemət deyil, düşüncələrdən əmələ gəlmiş illüziyadır.

“Yalnızlığı sevməyən azadlığı da sevə bilməz, çünki insan ancaq yalnız olanda azaddır”.

İntellektualların ölkəsində…

“Qeyri-adi beyinə sahib olanlar kiçik beyinlilərin hər şeyi silib-süpürən iradələrinə görə hərəkət etsəydilər, məqsədlərinə çatıb öz mövcudluqlarını uzun müddət qoruyub əsərlər yarada bilərdilər?”.

Bu üstünlüyü müşayiət edən bir narahatlıq isə təbiətdəki zəka səviyyəsində əzab çəkmə qabiliyyətinin artması, yəni dünya ilə iradə arasında qarşıdurmanın baş verdiyi səviyyəyə çatması deməkdir.

“Səhifələri arasında göz yaşları, ağlama səsləri, dişlərin bir-birinə çırpılması, qarşılıqlı öldürmənin qorxunc gutultusu olmayan fəlsəfə fəlsəfə deyil”.

İradənin önündəki insan…

“Hər insan bir həyati faciənin xüsusiyyətlərini sərgiləyir, biz qayda olaraq həyatın məyusluqlarla dolu ümidlərdən, boşa çıxmış əməllərdən, suya düşmüş layihələrdən, çox gec dərk edilən səhvlərdən başqa bir şey olmadığını başa düşürük”.

Yeni bir səy, yeni bir başlanğıc nöqtəsi…

“Evlilik, iki nəfərin biri-birini iyrənc bir nəsnəyə çevrilməsini təmin etmək üçün mümkün olan hər şeyi etməsidir”.

Xoşbəxt olmaq arzusu…

“Hər şeydən əvvəl heç bir insan xoşbəxt deyil, insanlar ölənədək xəyali bir xoşbəxtlik arxasınca qaçır, onu nadir hallarda ələ keçirir, ələ keçirsə də, geridə yanılmaqdan, məyusluqdan başqa heç nə qalmayacaq. Sonda bütün ümidləri suya düşəcək, limana dağılmış halda girəcək. Buna görə də hər an dəyişən, indidən ibarət olan, indi başa çatan bir həyatda xoşbəxtlik və bədbəxtliyin fərqi yoxdur”.

Ağrılı həyatlar…

“Həyat verdiyi vədi yerinə yetirmir. Yetirsə belə, bunu özlədiyimiz şeyin özlənilməyə dəyər olmadığını göstərmək üçün edir. Bizi bəzən ümid, bəzən də ümid etdiyimiz şey aldadır. Bir əli ilə verdiyini digər əli ilə alır. Uzaqlığın cazibəsi bizə hər şeyi cənnət kimi təqdim edir. Amma bu təsirə düşər-düşməz cazibə yox olub gedir. Demək, xoşbəxtlik günəşli tarlanın üzərində dolaşan kiçik buluda bənzəyir, önü-arxası parıltılı bu buludun tarlaya yalnız kölgəsi düşür”.

Pisliklərin mənbəyi ...

“Bir böcəyin özəl bir çiçəyi və ya meyvəni və ya peyini və ya əti, ya da at milçəyinin öz yumurtalarını başqa yerə yox, sadəcə ora qoymaq üçün bir başqa böcəyin sürfəsini axtararkən xərclədiyi səy və onları qorumaq üçün nə zəhmət, nə də təhlükədən çəkinmədiyi, bir insanın öz cinsi ehtiyaclarını ödəmək üçün xüsusiyyətləri özünə cazibədar olan bir insanı seçərkən göstərdiyi səyə bənzədiyi açıq formada məlumdur".

Əsarətdəki heyvanlar…

“Heyvanlar və insanların eyni maddə və tozu paylaşdığına dair son dərəcə sadə və mühakimə olunmaz gerçək, insanların zehniyyətində yer aldığı vaxt heyvanların həqiqi haqları olacaq və canları rəzil bir sərsərinin ruh halı və vicdansızlığına bağlı olmayacaq. Ancaq o zaman şarlatan həkimlər saysız heyvan üzərində “təcrübə” adı altında ən qəddar işgəncələr, qəribə və şüursuz arzularını həyata keçirə bilməyəcək”.(teleqraf.com)
OXŞAR MÖVZULAR