Impera
XƏBƏR LENTİ
16:17Rafael Ağayev: "Elə gün olub ki, bizim evdə çörək olmayıb. Quru çörəyi suya batırıb, yemişik"16:15“Azərbaycan Ordusu Laçına yaxınlaşır” - Rusiyalı ekspert16:13“Biz divanə deyilik ki, Rusiyanı təktərəfli sevək” - deputat16:10Çeçenistan müftisindən Makrona sərt sözlər: “Bir nömrəli terroçusan”16:07Krımdan Qarabağa muzdlu döyüşçülər gəldi - FOTO16:03Tərtər şəhəri və rayonun kəndləri atəşə tutulur - Müdafiə Nazirliyi16:01Azərbaycan Ordusu Laçına yaxınlaşır15:58Gecə və səhər bəzi yerlərdə duman olacağı gözlənilir - Belə deyirlər...15:56"Türkiyə Fransaya aldığından daha çox mal satır" - ekspert15:55Samir Şərifovun adından yayılan məktub Ermənistanın növbəti təxribatıdır - Nazirlik15:53Paşinyanın məşhur “Kokeyşn Büro”su və tarixi həqiqətlər - SƏNƏD15:51Bir nazirlik kəndini işğaldan azad edir... sevindirir, digər nazirlik isə... - GİLEY15:50Tərtər şəhəri və rayonun kəndləri atəşə tutulur - Müdafiə Nazirliyi15:48Vətən Müharibəsi: Əsrə bərabər ay - TƏHLİL15:45Müdafiə Nazirliyi daha bir məlumat yaydı15:42Nikaha daxil olmaq istəyən şəxslərin tibbi müayinəsi ilə bağlı qayda dəyişir14:59"Erməni qadınlar ərlərini döyüşə getməyə razı salmaq üçün...”12:56Ramiz Mehdiyev Ağalar Vəliyevi özünə partnyor seçdi - Milyon yarımlıq tender12:55Paşinyan həyat yoldaşını Qarabağa döyüşə göndərir12:53Vilayət Eyvazov rəisi vəzifəsindən azad etdi - Yeni təyinatlar12:51İşğaldan azad edilən Qubadlı şəhəri - VİDEO12:45Sahibə Qafarovaya ağır itki22:30Ermənilər “fake” videoları necə hazırlayır? - VİDEO22:25İcra hakimiyyətində məsul vəzifələrə "şoferlər,baytarlar" təyin olunur22:16Azərbaycana dəstək verdiyi üçün həbs edildi22:13Erməni əsgəri öz ordularındakı acınacaqlı vəziyyəti, ruh düşkünlüyünü və özbaşınalığı görüntüləyib - VİDEO22:12Ermənistan təyyarələri Rusiyadan bir ucdan silah daşıyır21:51Erməni əsgərlər arasında mübahisə düşdü — Mövqeləri tərk etdilər (VİDEO)21:49Son dəqiqə! Azərbaycan tərəfi əsir və girovlarla bağlı məlumat yaydı13:10Trampın Qarabağ açıqlamasına Rusiyadan reaksiya13:04Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edir - CANLI13:00Rəsmi Moskvadan Türkiyəyə çağırış12:58İgid əsgərlərimiz Laçının Səfiyan kəndindədir12:57Azərbaycan Ordusunun şəhid hərbçisi Dmitri Solntsevlə vida mərasimi keçirilir13:30Erməni saytlarında "Qarabağ Azərbaycandır!" şüarı12:47Azərbaycan Ordusu düşmənə qarşı yüksək dəqiqlikli silah növünü tətbiq edir12:43Prezident: “Biz müharibədə məğlub olmamışdıq, biz döyüşü uduzmuşduq”12:52Pulu çox, şərəfi az olan erməni biznesmen Azərbaycana sərsəm təkliflə çıxış etdi12:49Lokmagezyan: "Türkiyədə ermənilərə nifrət indi hər zamankındən daha güclüdür" - Köçün, gedin, sizi heç kim saxlamır12:40Azərbaycan xüsusi təyinatlılarının məhv edilməsi yalandır12:14Cənubi Koreyada 32 nəfər qripə qarşı peyvənd olunduqdan sonra öldü12:13Kolumbiyada asma körpü çökdü: Ölənlər var12:12Yaralı və şəhid olmuş hərbçilərin ödənişləri necə təmin olunur? - AÇIQLAMA12:11Deputat: “Azərbaycan könüllüləri, işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpasına hazırlaşın!”12:11Deputat: “Azərbaycan könüllüləri, işğaldan azad olunmuş ərazilərin bərpasına hazırlaşın!”12:10Fransada erməni lobbisinə böyük zərbə: Cəbhədə düşmən təxribatı ilə bağlı reportaj yayımlandı - VİDEO12:07Mikayıl Cabbarov İran rəsmisi ilə Xudafərini müzakirə etdi - FOTO12:05Şuşadan görüntülər yayıldı: Ermənilər şəhəri tərk edib - VİDEO12:04Azərbaycanın iki böyük şirkəti ordumuza dəstək üçün birləşdi12:03Keçmiş erməni deputat məhv edildi12:02“Qarabağın məşhur müəllimləri” - Süleyman Sani Axundov11:59Bugünün əhəmiyyətli bürcləri! 23 Oktyabr 2020-cu il.11:57İnsanlar haqqında bilmədiyimiz maraqlı faktlar15:52İlham Əliyev: “Ermənistanın bu hökuməti ilə münaqişənin sülh yolu üzrə nizamlanması perspektivi çox uzaqdır”14:15İtlərlə müsəlmanları bir tutan kafe sahibinə Mayk Taysondan ağır dərs - VİDEO14:13"Elmar Vəliyev heç özünü tanımır" - Vəkilindən Açıqlama14:08Azərbaycan “İti qovan” PUA-larının istehsalına başladı - FOTO14:00General-leytenant uğurlu Zəngilan əməliyyatından danışdı13:59Erməni mətbuatı Sərdar Ortacın hərbi geyimli şəklini paylaşıb, "Azərbaycan hərbiçisini öldürdük" yazdı - FOTO13:55Əriştədən bir ailənin 9 üzvü öldü13:54SON DƏQİQƏ: Düşmən Qəbələyə "Skad" raketi atdı - Evlər dağılıb, yaralı var13:52Ermənilər Qarabağda məhv edilən əsgərlərini kütləvi şəkildə dəfn edir - FOTO13:50Vaqif Əsədova ağır itki - Oğlu vəfat etdi - FOTO13:48Erməni diasporu daxilində parçalanma: “Müharibə partiyası “kompromislər partiyası”na qarşı13:06Cəbrayılın daha 5 kəndi işğaldan azad edildi - TƏCİLİ15:51Rayonun sevincinə kədər qatan kimlərdir?!12:08Bürclər bu günümüz üçün nə xəbər verir? 21 Oktyabr 2020-cu il.12:03Bunları bilmək maraqlıdır!10:54Düşmənin tabor komandiri şəxsi heyəti ilə birlikdə məhv edilib10:53Pakistanın konsulluğunun qarşısında sıxlıqdan 12 nəfər ölüb, 12 nəfər yaralanıb10:52Müdafiə Nazirliyi: Azərbaycana məxsus hərbi təyyarə vurulmayıb10:50Ermənistan prezidenti Brüsselə gedib10:48“Barselona”dan dörd yeni müqavilə - FOTO10:47Tramp çıxılmaz vəziyyətə düşdü - VİDEO10:46Qəbələdə avtomobil piyadanı vuraraq öldürdü10:45Azərbaycanla Türkiyənin ticarət dövriyyəsi nisbətən sabit qalıb10:44Hikmət Hacıyevdən özünü sülhsevər göstərən Sarkisyana SƏRT REAKSİYA - FOTO15:29Zəngilan şəhəri və bu kəndləri işğaldan azad edildi - Prezident açıqladı11:24Azərbaycan XİN rəhbəri Mustafa Şəntopla görüşüb - VİDEO11:23Ceyhun Bayramov pakistanlı həmkarı ilə Qarabağı müzakirə etdi - FOTO11:22Rusiyada şəhərdə gəzən nəhəng ayı qorxu yaratdı - VİDEO11:21Elnur Allahverdiyev: “Yerevanda Rusiya bayrağının yandırılıb ayaqlar altına salındığını kim unudub?”11:17Cavad xanın nəslinin davamçısı Ermənistana sərt çağırış etdi - FOTO11:16Milli Məclisin iclası başladı - CANLI YAYIM11:14Ağcabədi sakini qardaşı oğluna ağır xəsarət yetirdi11:13Energetika naziri: “Son 10 ildə elektrik enerjisinin istehsalı 40% artıb”11:11Prezidentin uzaqgörən siyasəti - “Xudafərin” və “Qız Qalası” su bəndi11:01Düşmənin bu gecə məhv edilən texnikaları - SİYAHI10:54Ərdoğan Azərbaycanla bağlı nazirləri toplayır10:53Aprel döyüşlərində iştirak etmiş daha bir erməni məhv edildi - FOTO10:47Paşinyan hansı dünya liderlərinə neçə dəfə zəng edib? - SİYAHI10:45Tramp düşmənlərini açıqladı13:39"Qızıl Qələm" mükafatı laureatı Ləman Xəyal qızı13:07Dövlət başçısı: "Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycanın yaşayış məntəqələrini və döyüş mövqelərini ağır artilleriyadan atəşə tutub"12:30Anası dilənçi bilib ona çörək verdi, puldan ötrü vağzallarda qarmon çaldı, müəmmalı şəkildə öldü - Nüsrət Kəsəmənlidən maraqlı faktlar12:26Ali Baş Komandan generala tapşırıq verdi12:24Ermənilərin Avropa çempionu Qarabağda məhv edildi - FOTO11:00Sərnişin avtobusu torpağın altında qaldı: 16 nəfər öldü10:58DİN vətəndaşlara çağırış etdi10:57Hikmət Hacıyev: "5 bölgəyə 229 mərmi atılıb"
BÜTÜN XƏBƏRLƏR

Bərabərhüquqlü tərəfdaşsan, yoxsa SSRİ-nin varisi? - Moskva qərar ver

22 Eyl 2020, 21:21   
Bərabərhüquqlü tərəfdaşsan, yoxsa SSRİ-nin varisi? - Moskva qərar ver
1993-cü ildə quruluşa qatılan Gürcüstan istisna olmaqla, SSRİ-nin bütün keçmiş respublikaları tərəfindən 21 dekabr 1991-ci ildə imzalanan Almata Bəyannaməsində təşkilat üzvlərinin qarşılıqlı fəaliyyətinin “bərabərlik prinsipi əsasında qurulan təşkilatlar arasında həyata keçiriləcəyi” bildirilirdi. Yəni bütün üzv ölkələr - Azərbaycan, Ermənistan, Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Moldova, Rusiya, Tacikistan, Özbəkistan, üstəlik assosativ üzv olan Türkmənistan, mübahisəli statusa malik Ukrayna və 2008-ci ildən MDB-dən ayrılan Gürcüstan da daxil olmaqla, beynəlxalq hüququn suveren, müstəqil subyektləridir.

Bəs, indi nə baş verir? Niyə Rusiya hər fürsətdə, MDB-yə üzv dövlətlərlə münasibətdə özünü SSRİ-nin varisi kimi aparır? Axı, təşkilatın ali orqanında - MDB Dövlət Başçıları Şurasında belə, bütün ölkələrə “rokirovka” qaydası ilə rəhbərlik etmək imkanı verilib.

Xüsusilə, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Türkmənistanın daxili işlərinə hansı haqla müdaxilə edir və Aşqabad məktəblərindəki rus siniflərinin ləğv edilməsindən narazılığını bildirir və hətta, bununla bağlı Türkmənistan Xarici İşlər Nazirliyinə nota göndərir? Bəs, Türkmənistan niyə yeni tədris ilindən əvvəl "sanitariya və gigiyenik standartlara riayət etmə ehtiyacı ilə" özünə Rusiya qarşısında bəraət qazandırmağı vacib sayır?

Bəli, nota verərkən, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi "Rusiya Federasiyası ilə Türkmənistan arasında 23 aprel 2002-ci il tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi"nin Türkmənistanda rus dilinin və Rusiya Federasiyasında türkmən dilinin öyrənilməsini təşviq edən müddəalarına istinad edir. Lakin Müqavilənin 14-cü maddəsi yalnız Türkmənistanda rus dilinin və Rusiya Federasiyasında türkmən dilinin öyrənilməsinə və yayılmasına “təşviq” etməkdən bəhs edir, təhsil müəssisələri və tədris dili rus dili olan siniflər barədə deyil. Buna baxmayaraq, Türkmənistanda, gördüyümüz kimi, rus məktəbi və rus sinifləri var.

Beləliklə, “Wikipediya”ya görə, 2018-ci ildə ölkədə orta təhsil haqqında rus sertifikatları verən bir rus məktəbi var idi və Türkmənistanın Aşqabad məktəblərində və bölgə mərkəzlərində də rus sinifləri var. Türkmənistanın bütün məktəblərində, eləcə də uşaq bağçalarındakı rus dili qruplarında rus dili ingilis dili ilə yanaşı xarici dil kimi tədris olunur. Və yalnız 2020/21 tədris ili başlamazdan əvvəl bir sıra Aşqabad məktəblərində rus sinifləri ləğv edildi və hökumət səviyyəsində 2030-cu ilədək pullu rus məktəblərinin təşkili və tədris dili olaraq rus dilində dərslərin ləğvi məsələsinə baxmağa başladılar.

Yeri gəlmişkən, 2002-ci ildə təhsilin tam olaraq rus dilində aparıldığı Puşkin adına Türkmənistan-Rus ümumtəhsil məktəbi “Qazprom”un pulu ilə inşa edildi. Bu il təmir işləri “Qazprom”un hesabına aparıldı və Sankt-Peterburq qubernatoru məktəbə robot mühəndisliyi sinfi üçün müasir avadanlıqlar bağışladı. Və bu, bir pozitiv misal - həqiqətdir.

Əlbəttə ki, hər hansı bir xarici dilin, o cümlədən rus dilinin öyrənilməsinin vacibliyi bu halda müzakirə olunmur. Başqa bir şeydən bəhs edirik - niyə Moskva Rusiyanın özündə uyğun bir həllini tapmayan bir mövzuda dost bir ölkəni hesabat vermək üçün xalı üzərinə çağırmağı özünə rəva bilir?

Təəssüf ki, “Google”a görə, Rusiyada türkmən dilində tədris aparan məktəb və ya türkmən dilini öyrədən sinif yoxdur. Türkmən dili ikinci xarici dil olaraq yalnız Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutunda (MDBMİ-də) tədris olunur. Ancaq rəsmi məlumatlara görə, Rusiyada 33 min türkmən yaşayır və bu rəqəmlərə qastarbayterlər daxil deyil. Nəzərə alaq ki, Rusiyada rəsmi olaraq, 622 min azərbaycanlının yaşadığı deyilsə də, qeyri-rəsmi rəqəmlərə görə, bu, 2 milyon nəfər civarındadır. Onda, eyni məntiqlə, Rusiyada yaşayan türkmənlərin də sayını 3-4-ə vurmaq olar.

Yeri gəlmişkən, Rusiyada Azərbaycan dilini öyrənən Azərbaycan məktəbləri və ya sinifləri varmı? Məlum olduğu kimi, Moskvada etno-mədəni Azərbaycan komponentli 157 nömrəli orta ümumtəhsil məktəbi var ki, burada da göründüyü kimi, məktəbdə Azərbaycan dili tədris olunur, məktəb direktoru və müəllimlərin bir qismi milliyyətcə azərbaycanlıdır. Digər Azərbaycan məktəbləri haqqında məlumat Ümumdünya Şəbəkəsində tapılmadı və həm buna ümid də yox idi.

Bu arada, Azərbaycanda yalnız Azərbaycan məktəblərində rus dilinin tədrisi ilə bağlı siniflər deyil, rus məktəbləri də var və onların sayı durmadan artır. Yeri gəlmişkən, Azərbaycan bütün MDB məkanında rusdilli məktəblərin sayına görə ön sıradadır. Professor Qubad İbadoğlunun (https://m.zerkalo.az/russkij-sektor-obhoditsya-gosbyudzhetu-v-100-millionov/) istinad etdiyi 2019-cu il məlumatlarına görə, o dövrdə 1,6 milyon şagirdin təhsil aldığı 4500 ümumtəhsil məktəbindən, 342-də təhsil rus dilində aparılır və orada oxuyanların sayı 120 min nəfər idi. Bunlardan 16 məktəbdə Azərbaycan sektoru yox idi, yəni, bu təhsil müəssisələrində yalnız rus dilində tədris olunurdu.

Və o dövrdən indiyə qədər, son üç ildə rus dilində təhsil alan məktəblilərin sayı 50% artdı. Beləliklə, 2018-2019-cu tədris ilində ölkənin ümumtəhsil məktəblərinin birinci siniflərinə 165780 uşaq qəbul edildi. Bunlardan yüzdə 9-u və ya 15032 nəfəri rus sektorunda təhsil almaq üçün müraciət etmişdi. O dövrdə rus sektorundakı tələbələrin payı bütün tələbələrin 7,5%-i idi və rus dilində tədrisin dəyəri 100,000 manat təşkil edirdi.

Hal hazırda Azərbaycanın 300-dən çox orta məktəbində, 18 yerli universitetdə və 38 orta ixtisas təhsili müəssisəsində tədris rus dilində aparılır. Ancaq Ukraynada 1 sentyabrdan etibarən bütün rusdilli məktəblər Ukrayna dilində tədrisə keçdi. Moldovada 1989-2000-ci illərdə Rus məktəblərinin sayı (işğal edilən Dnestryanı istisna olmaqla) 301-dən 260-a düşdü; Ermənistanda tədris dili rus dili olan dövlət məktəbləri 1993-cü ildən bəri tamamilə fəaliyyətini dayandırdı. Erməni məktəblərində, daha sonra başqa ölkələrin vətəndaşlığı olan və ya milli azlıqlara mənsub uşaqlar üçün yalnız rus sinifləri var.

Bəli, yaxın keçmişdə, hamımız vahid bir ölkənin vətəndaşı olduğumuz zamanlarda məktəblərdə rus dilini tədris edəndə, rus məktəblərinin, hətta uşaq bağçalarındakı rus qruplarının fəaliyyəti SSRİ respublikalarının bütün şəhərlərində və bölgələrində məcburi idi. Ancaq indi, bütün ölkələr suveren, müstəqil olduqları, öz dövlət dilinə sahib olduqları zaman, Rusiyadan belə bir məcburi istək və ya tələb nədən qaynaqlanır? Bəli, ikinci bir dil bilmək hər zaman bir üstünlükdür, xüsusən də bu cür məktəblərdə tədris yüksək səviyyədə təşkil olunsa və tez-tez rast gəldiyimiz kimi, milli məktəblərdə təhsildən keyfiyyətcə fərqlidirsə. Sualın bu hissəsi Təhsil Nazirliyi üçündür.

Siyasi mənada isə olduqca təbii başqa bir sual yaranır: oyun niyə tək qapı ilə oynanılır? Niyə Rusiyada bütün digər MDB üzv ölkələrinin dillərində tədris verən məktəb yoxdur? Niyə rus dilindən başqa, MDB ölkələrində tədrisin tam olaraq, deyək ki, Azərbaycanda – türkcə, Orta Asiya dövlətlərində ingilis və ya fransız dillərində aparan dövlət ali məktəbləri yoxdur? Bəli, xarici dildə tədris aparan özəl məktəblər var, amma niyə MDB ölkələri yalnız rusdilli məktəbləri maliyyələşdirməlidir? Niyə digər dillərə qarşı ayrıseçkilik olunur?

Hər hansı bir dövlət tədrisini dövlət dilində aparan məktəbləri maliyyələşdirməyə borcludur, ancaq xarici bir dövlət öz dilinin öyrənilməsini müəyyən bir ölkənin qanunlarında nəzərdə tutulandan daha yüksək səviyyədə təşviq etmək istəsə, ölkələrinin dilində tədris olunan məktəblərin tikintisi və sonrakı maliyyələşdirilməsi barədə səlahiyyətlilərlə razılaşsın. Ya da həmin dövlət öz hesabına və ya deyək ki, ev sahibi ölkədə iqtisadi maraqları olan şirkətləri hesabına bunu etsin - “Qazprom”un Türkmənistanda etdiyi kimi. Deyək ki, London azərbaycanlı uşaqları Şekspirin dili ilə daha yaxından tanış etmək istəyir, qoy, BP şirkəti Azərbaycanda ingilis dilində məktəblər tikilməsinə, onların təchiz edilməsinə, bütün tədris prosesinin maliyyələşdirilməsinə başlasın. Eyni yanaşma MDB ölkələrində fəaliyyət göstərən digər iri şirkətlərə də aiddir.

Bəli, rus dili Puşkinin və Tolstoyun, Dostoyevski ilə Turgenevin, Çexovun və Qorkinin dilidir, çoxumuz rus dilində təhsil almış, rus klassiklərinin əsərləri ilə böyümüş və onları orijinal dilində oxumuşuq. Xüsusilə ölkəmizdə, indi də bu məsələyə xüsusi bir həssaslıqla yanaşırlar, bunu rus məktəblərinə artan tələbat sübut edir. Lakin bu fakt gündəmə gətirilən sualları aradan qaldırmır. Ciddi düşünmək tələb edəb sualları... //AYNA.AZ//
OXŞAR MÖVZULAR