Impera
XƏBƏR LENTİ
18:02Camaat Vüsal Kərimliyə belə ÜSYAN EDİR... - "Büdcəni doldur eee, amma xalqın pulu ilə yox..."17:45Paşinyan Azərbaycanın əsirləri “ikinin ikiyə” prinsipi ilə dəyişdirmək təklifinə baxır - “XƏBƏRDARIQ, MÜZAKİRƏ EDİRİK...”17:27Bakı Nəqliyyat Agentliyindən sürücülərə qarşı ayrı-seçkilik — Beynəlxalq yol nişanı təhrif edildi (FOTO)17:06Bakının “addım-addım” taktikası genişmiqyaslı əməliyyatlara da gətirə bilər - TƏHLİL16:55ABŞ və Çin ticarət danışıqlarını BƏRPA ETDİ16:44"Sevilya" daha güclüdür, amma bu, heç nə demək deyil" - Monçi16:33Azərbaycanda yeni işgüzar turizm məhsulları yaradılacaq16:09"Nə altımda milyardlar var, nə üstümdə..." - Misir Mərdanov15:30“Maşın” şouda onlar yarışacaq – Siyahı15:02"“Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə geosiyasi və geoiqtisadi dəyərini artırdı" - Əli Həsənov14:17Sakinlər "AAAF Park"dan aldıqları mənzilə köçə bilmirlər - KÜTLƏVİ NARAZILIQ (SƏNƏDLƏR)14:00Nazirlik qaziyə problemli maşın verdi - O İSƏ İMTİNA ETDİ (SƏS YAZISI)13:45SOCAR əməkdaşı İrəvan məhkəməsi önünə üçrəngli bayrağımızın emblemi ilə çıxıb - İLGİNC FAKT13:34Bacanaqların talan etdiyi rayon... - İTTİHAM12:48Asataranın icra başçısı belə şəraitdə yaşayarmı? - GİLEY11:51DÇ-də Hacı Əliyevlə hakimlər arasında qalmaqal: uduzduruldu və kənarlaşdırıldı11:35Dərs saatları namaz vaxtına görə müəyyən ediləcək – Şok qərar11:12Azərbaycanda "BMW X5" aşdı - Xanım müğənni öldü10:49Azərbaycanda əhali arasında ən çox rast gəlinən xəstəliklər BUNLARDIR10:34Prezident İlham Əliyev SƏRƏNCAM İMZALADI17:52Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyası məlumat yayıb17:47Bakı Avropa Liseyində "Asiya ənənələri"... - İDDİA17:35Dərman bazarında rüsvayçı “Vitamin D müəmması” — 5 manatlıq həblər niyə 25 manata satılır?17:22"Cəmi bir qızıl medalım qaldı" - Mariya Stadnik17:09«9 min manat zərər var, 2500 manat ödəyirlər» - QALMAQAL16:52"Evimə sayğac qoyulması üçün pul tələb edilir..." - GİLEY16:31Əli Kərimli Müsavatı ələ keçirir? - TƏHLİL16:14Azərbaycanlı həkim Türkiyədə TUTULDU - Rüşvətə görə16:02"İindi də Vüsal "müəllim"in qoçuları..." - GİLEY15:37Binəqədidə uşaq bağçasının müdiri öz qanunlar ilə işləyir... - GİLEY15:21“Sipark İnşaat” ATV-yə 14 min atdı – Reklam qalmaqalı15:06Şimşək çaxacaq, yağış yağacaq14:51Ermənistanda həbsxana rəisi rüşvətə görə HƏBS OLUNUB14:36“Mən indi "Real"ı yox, yalnız “Qarabağ”ı düşünürəm" - "Sevilya"nın prezidenti14:24"Əvəzində mənə saxta mədaxil qəbzi verdilər..." - Bakda ESTETİK DƏLƏDUZLUQ...14:10Zaqatalada səhiyyə sistemi çöküb... - Səbəbi baş həkimdə axtarmaq lazımdır...12:37Təhsil nazirliyində “narahat oyunlar” - Ceyhun müəllim, bəlkə bir maraqlanasınız...11:43Kompensasiya ödənilən vətəndaşdan BANK YENƏ PUL İSTƏYİR - GİLEY11:16DİN-in BDYPİ-i niyə susur? -VİDEO10:53ATU-nun Tədris Terapevtik klinikasında nə baş verir? - İTTİHAM10:39Vidadi Zeynalovun obyekti nədən boş qalıb? - "Biləndə ki, filankəsin yeridir, qorxub gəlmirlər"10:28Neft bazarında təlatüm: "Büdcədə qırmızı xətt yoxdur" - TƏHLİL09:53İrəvana ismarış: bu, Bakının maksimalist mövqeyi deyil, müharibədən qaçmağın tək yoludur... - TƏHLİL18:00Kamil Musəvi əməliyyat olunacaq - Birinci vitse-prezident xərcləri üzərinə götürdü17:40Bu fars-molla HƏYASIZLIĞI ilə nə edək?.. - Adamlar rəsmən düşmən olduqların nümayiş etdirirlər...17:20Azərbaycann məhşur saytları Qazaxıstan tərəfindən alındı... - ADLAR17:00“Leş mafiyası”nın əlaqəli olduğu restoranların adı niyə açıqlanmır? - İLGİNC16:40Bakıda inanılmaz fırıldaq: - İpoteka kağızı ilə hər kəsi aldadırlar16:2032 yaşlı ata azyaşlı qızına təcavüz etdi - Bakıda İYRƏNCLİK16:00Bir vaxtlar burda qayda vardı, düzən vardı... - GİLEY15:38“Mütəşəkkil dəstəni 13 nəfər hakim müdafiə edir” - GİLEY15:03Nazir Elinanın məktəbinə ONU DİREKTOR TƏYİN ETDİ14:44“Nəyə görə pensiyaları ancaq “Kapital bank” verməlidir?" - deputat14:33Neft bahalaşır, xeyrimizədir, amma narahatıq - TƏHLİL14:18İsmayıl Hüseynov DGK sədri olacaq? - Bu qədər yeyinti edəsən, toxunulmaz qalasan...12:37"5 ilini başa vurdu, bəsidir..." - GİLEY12:23LDU-da nazirliyin qərarları keçərli deyil... - ETİRAZ12:10Ceyhun Bayramova qarşı CƏSARƏTli müqavimət... - İDDİA11:14Təmas xəttində növbəti monitorinq keçiriləcək10:58Azərbaycan nefti 7,4 dollar BAHALAŞDI10:41Deputatın Balakəndə bazarı var imiş... - O da natəmiz...10:11Cəlilabadda süqut edən təhsil sistemi... - İTTİHAM09:57Özbəkistanin tnews.uz portalı Qarabağ mətbəxi haqqında geniş məqalə hazırlayıb09:43Türkiyə Rusiyadan qırıcı təyyarə ala bilər09:27Elmar Məmmədyarov Müqəddəs Taxt-Tacın Dövlət Katibi ilə görüşüb17:58Erməni kilsəsi parçalanmaq təhlükəsi yaşayır - GƏLİŞMƏ17:382 təhsil naziri dəyişib, qanunun tələbi isə hələ yerinə yetirilmir: - Milyonlar beləcə ölkədən axır17:22Prorektor vəzifəsindən gedən sabiq deputatdan AÇIQLAMA - "Bu sahə mənə çox doğmadır"17:10İncəsənət Universitetində ŞOK – 30-dan çox müəllim qovuldu - ADLAR16:52Lənkəranda bacıoğlu qadınla əlbir olub dayısını qətlə yetirdi16:37Şabranda icra başçısı dəyişsə də... - GİLEY16:20Nazir Fəxri Aslanova vəzifə verdi15:59Azərbaycana ən çox bu ölkələrdən turist gəlib15:43Cəmil Quliyevə yeni vəzifə verilib? - "Məni təbrik etməyin…"14:59"Qarabağ" - "Sevilya": Hakim təyinatları açıqlandı14:34BANM, UNEC... özlərini tərifləyirlər eee... AMMA... - Adları dəftərdə yoxdur13:34"Xalq Bank" iş adamları ilə kəllə-kəlləyə... - İTTİHAM13:11Prezident İlham Əliyev Türkiyənin Vitse-prezidentinin başçılıq etdiyini nümayəndə heyətini qəbul edib12:39"Bəs Oqtay Şirəliyev hara baxır?.." - GİLEY12:14"Məhkəmələrin ədalətsiz qərarlarından cana doymuşam..." - GİLEY11:49Onun patronajlığı altında görün, nə işlər çevrilir... - Əhmədzadənin KORRUPSİYALAŞMIŞ CAHANI...11:10Neft erası bitəcək: Yerini nə tutacaq? - ekspert danışır10:49Qəzənfər Ağayev şikayətçi qəbul etmir, yalnız ona məktub yazmaq olar... - GİLEY10:37Neftin qiyməti kəskin bahalaşıb10:24Atəşkəs 22 dəfə pozulub18:52Bu terrorçular haqda informasiya verən 5 milyon mükafat alacaq18:49Sağlam olmağın 12 VACİB ŞƏRTİ18:47Rektora qarşı terror: bomba əlini qopardı - ANBAAN VİDEO18:46Sibir vesterni: 1943-cü ildə qızıl mədənlərini soyan evenk Pavlovun quldur dəstəsi18:42Müdafiə Nazirliyinin xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrində andiçmə mərasimləri keçirilib15:40Netanyahu əmr verdi - Müharibə başlayır15:27Oğurluq etdiyinə görə tutulmuş şəxslərin digər cinayətlərinin üstü açılıb15:08Türkiyənin Vitse-prezidenti Azərbaycana gəlir14:54Əfqanıstanda 2 polis 11 həmkarını öldürdü14:36Xırdalandakı 1 saylı məktəbin direktoru ondan şikayət edən valideyni təhqir etdi: “Qələt edir…”14:32Bakının qurtuluşunun 101-ci ili12:35İcra başçısı bir ailənin dağılmasına bais olub - İTTİHAM12:18Gədəbəydə niyə səfərbər ola bilmirik... - İTTİHAM12:02Əhmədzadənin adamına qarşı ittihamlar... - İDDİA11:39KTMT ilə bağlı yeni söhbətlər nə məsələdir? - TƏHLİL
BÜTÜN XƏBƏRLƏR

Yerimizi dar edən tariximiz: Dağıdılan abidələr - SİYAHI

28 Ağu 2019, 18:05   
Yerimizi dar edən tariximiz: Dağıdılan abidələr - SİYAHI

Tarixi abidələrimizi qorumaq hamımızın işidir.

Bu abidələr xalqımızın milli sərvəti və keçmişdən bizə bir körpüdür. İstənilən tarixi abidəyə qədim tikili kimi deyil, dəyəri ölçülməyən müqəddəs mənəvi sərvət kimi yanaşılmalıdır. Təəssüf ki, Azərbaycanda tarixi-mədəni irsə yanaşma tərzi birmənalı deyil. Yerlərdə mədəni irs abidələrimizin əhəmiyyəti hələ ki, yetərincə başa düşülmür. Dövlət tərəfindən mühafizə olunmalarına rəğmən dağıdılır, korlanır, zibillənir. Baxımsız vəziyyətdə olan bu abidələr nə dövlətin, nə də xalqın marağındadır.

Son vaxtlar bölgələrimizdə tarixən mövcud olmuş qala, ev və ya tarixi abidələr dağıdılır, yaxud birdəfəlik məhv edilir, daşları ərazi sakinləri tərəfindən daşınır. Tamamilə yararsız vəziyyətə salınan abidələr isə müvafiq qurumlar tərəfindən restavrasiya edilmir.

İndi keçək məhv edilməkdə olan tariximizə:

Ağcabədi rayon Kəhrizli kəndində Həmidə xanım Cavanşirin ev muzeyi...

Evin geniş həndəvəri addım-addım satılmaqdadır. Vəziyyət o həddə gəlib ki, evin həyətində yalnız çinarlar və cüzi daşlar qalıb. Hansı ki, həmin ağac və daşlar mülkədar Əhməd bəy Cavanşirin (1828-1903) vaxtından qalıb.

Azərbaycanın ilk xeyriyyəçi və maarifçi qadınlarından olan Həmidə xanım Cavanşirin Ağcabədi rayonunun Kəhrizli kəndində fəaliyyət göstərən ev-muzeyi ağcabədililərin və rayonun qonaqlarının həvəslə üz tutduqları məkanlardan olub.

Məlumat üçün bildirək ki, Həmidə xanım Cavanşir 1873-cü ilin yanvarın bu evdə - Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xan Cavanşirin nəticəsi Əhməd bəyin ocağında dünyaya gəlib. Ailə məktəbində təhsil alan Həmidə xanım hələ yeniyetməlik illərində rus dilini səlis öyrənərək o dövrün qızları üçün səciyyəvi olmayan yüksək intellekti, geniş dünyagörüşü ilə seçilib. İlk həyat yoldaşı zadəgan nəslindən olan podpolkovnik İbrahim bəy Davatdarov cəbhədə həlak olandan və atasını itirəndən sonra Həmidə xanım Cavanşir Kəhrizlidə ata mülkünü idarə edib. 1905-ci ildə atasının şeirlər kitabını nəşr etdirmək üçün Tiflisə gedən Həmidə xanım burada Cəlil Məmmədquluzadə ilə tanış olub. 1907-ci ildə Həmidə xanım Mirzə Cəlillə ailə qurub və ədibin ömrünün sonunadək çətin və kəşməkeşli həyat yollarında həmişə ona dayaq olub.

Həmidə xanım Cavanşir Qafqaz Müsəlman Qadınları Xeyriyyə Cəmiyyətinin yaradıcılarından biri və sədr müavini olub.

Ağdam rayonunun inzibati mərkəzi olan Quzanlı qəsəbəsində XIX əsrə aid tarixi bina...

Bir neçə gün bundan öncə bu bina sökülüb. İcra Hakimiyyətindən bildiriblər ki, 200 il yaşı olan bu bina qəsəbə sakinləri üçün təhlükə yaradırmış.

Qeyd edək ki, binanı 19-cu əsrdə mülkədar Firudin bəy Aslanbəyov tikdirib.

Qırmızı kərpicdən tikilmiş iki mərtəbəli bu bina Sovet dövründə müxtəlif məqsədlər üçün istifadə olunub. 1930-cu ildən 1961-ci ilə kimi binada “26 Bakı komissarı” adına kolxozun idarəsi yerləşib. 1961-1986-ci illərə kimi bina Quzanlı kənd xəstəxanası kimi fəaliyyət göstərib. Yerli sakinlərin dediyinə görə, binanın heç bir yerində çat olmayıb. Dəfələrlə qəsəbədə yeraltı təkanlar olsa da binaya heç bir zərər dəyməmişdi.

Ağdamın Xındırıstan kəndində Qasım bəy Zakirin evi...

Uzun illərdir qəzalı vəziyyətdə olan tarixi binanın yerində yeni musiqi məktəbi tikilir. 1815-ci ildə Ağdamın Xındırıstan kəndində inşa olunan bu binada bu günə qədər uşaq musiqi məktəbi fəaliyyət göstərirdi.

Sözügedən bina 1830-cu ildə, Xurşudbanu Natəvanın atası Mehtiqulu xan Cavanşir tərəfindən Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, dövrün satirik şairi Qasım bəy Zakirə hədiyyə edilib. O vaxtlar bir mərtəbədən ibarət olan evin ikinci qatı 1904-cü ildə əlavə olunub. Sovet hakimiyyəti illərində, tikili anbar, xəstəxana, məktəb və ən nəhayət musiqi məktəbi rolunu oynayıb. Yaşı iki əsrə yaxın olan bəy evi təhlükəli vəziyyətə düşdüyündən onun hələ 2013-cü ildən yenisi ilə əvəzlənməsi nəzərdə tutulub. Amma hələki bununla bağlı heç bir iş aparılmır.

Ağdam Rayon Mədəniyyət şöbəsinin bildirdiyinə görə binanın təmiri üçün dəfələrlə aidiyyatlı qurumların mütəxəssisləri tikilidə olublar. Binaya baxış keçirən mütəxəssislər bəy evinə təmir məqsədilə müdaxiləni məqbul hesab etməyiblər. Ona görə də, bina sökülüb.

Şəki rayonun Bideyiz və Baş Küngüt kəndləri yaxınlığında yerləşən Bideyiz məbədi...

Bu alban kilsəsidir. Kilsə şirindaşdan inşa edilib. Yarımdağılmış vəziyyətdə olan kilsə vaxtilə yarımdairəvi tağ formalı örtüyə malik olub. Kilsənin interyeri arka və nişlərlə bəzədilib. Bu kilsənin altında yeraltı yol var.

Yerli sakinlər həmin tarixi abidəni öz hesabına qoruyur.

Şamaxı rayonunda Şirvanşahlar dövrünə aid Gülüstan qalası...

Qalanın (IX-XII əsrlər) divarları dağılma təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb. Belə ki, Böyük Xınıslı kəndinin bir qrup sakini Gülüstan qalasının daşlarını oğurlayır və tövlə tikintisi üçün istifadə edir. Baxımsız vəziyyətdə qalan tarixi abidəyə isə heç bir qurum nəzarət etmir.

Qusar rayonunun Həzrə kəndində Şeyx Cüneydin türbəsi...

Bu tarixi abidə də dağılmaqda davam edir. İllər keçdikcə türbənin məhv olma ehtimalı daha çox artır.

Səfəvilər sülaləsinin nümayəndələrindən biri olan Cüneyd 1460-cı ildə Şirvanşah I Xəlilullahın qoşunları ilə vuruşmada həlak olmuş və Fəzlullah ibn Ruzbixan Xuncinin məlumatına görə Cüneydin müridləri onun meyitini Samurun sağ sahilinə keçirərək Gülxan kəndində (indiki Qusar rayonunun Həzrə kəndi) dəfn etmişlər. Türbə 1544-cü ildə Şah İsmayıl Xətainin göstərişi ilə inşa olunub. Sonradan şeyxin nəşinin qalıqları çıxarılaraq Ərdəbil şəhərinə aparılıb.

Bişmiş kərpicdən inşa edilən abidə daxildən və xaricdən düzbucaqlı plana malikdir. Şeyx Cüneydin məzarı üzərindəki sənduqə bərk ağacdan nəfis işlənmiş şəbəkəli çərçivə içərisinə alınıb, üzərində mənbər qoyulub.

Bu türbədən bir zamanlar məscid kimi istifadə ediblər. Tədqiqatçıların dediyinə görə, Şeyx Cüneyd türbəsi böyük aşırımlı günbəzlə örtülü imiş. Sonralar ona bitişik məscid tikilməsi və damın dəyişdirilməsi nəticəsində türbə öz əvvəlki görkəmini itirib. Türbənin içərisi əvvəlki görkəmini qoruduğu üçün daha maraqlıdır və burada hər şeydən əvvəl günbəzə keçid təşkil edən stalaktitlərin məharətlə həlli diqqəti cəlb edir. Türbənin daxili divarları 2 metrə qədər bənövşəyi və firuzəyi kaşı ilə örtülüdür.

Qəbrin yaxınlığında yerləşən hücrənin yuxarı mərtəbəsində həkk olunmuş kitabədə yazılır: "Əgər dünya bir adamdan ötrü əbədi olsaydı, onda (ölməz) peyğəmbərlər üçün bu həmişəlik olardı. Çətin ki, bir adam ölümdən xilas ola, o zaman Məhəmmədin (ə.s.) silahdaşları ölümdən xilas olardılar".

Məhv edilən və dağılma təhlükəsi ilə üz-üzə qalan tarixi abidələrimizin siyahısını uzada da bilərik. Amma tariximizi bizə unutduran həmvətənlərimizin siyahısını heç də uzatmaq istəməzdik. Tarixi irsimizi məhvə üfürənləri biz bağışlasaq da, gələcək nəsil inanmıram ki, bağışlaya...

Ümid edirik ki, Mədəniyyət Nazirliyi, Dövlət Turizm Agentliyi, Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Abidələrin mühafizəsi ilə Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidməti, eləcə də ayrı-ayrı rayonlar üzrə icra hakimiyyətlərinin tərkibində Memarlıq və tikinti şöbələri bu məsələni öz nəzarətlərinə götürəcəklər.
Cebhe.info
OXŞAR MÖVZULAR